Archeologia - Muzeum Śląskie

Działający od 1 IX 1985 roku Dział Archeologii restytuowanego Muzeum Śląskiego w Katowicach historycznie i programowo nawiązuje do Działu Prahistorii w przedwojennym Muzeum Śląskim, którego zadaniem było zbieranie zabytków obrazujących pradzieje Śląska, w granicach ówczesnego województwa śląskiego, i pokazanie ich na tle pozostałych ziem polskich. Przez pierwsze 10 lat Dział Prahistorii działał bez stałej obsady. Opiekę nad zbiorami gościnnie sprawował prof. Józef Kostrzewski, wzbogacając je drogą badań terenowych, własnych i podejmowanych przez współpracowników oraz pracowników sąsiednich placówek archeologicznych, zakupów, darów oraz depozytów. Dopiero w 1938 roku zatrudniony został na etacie archeolog mgr Jan Bartys. Po zajęciu Górnego Śląska przez wojska hitlerowskie zbiory archeologiczne Muzeum Śląskiego w Katowicach przejęło Obeschlesisches Landesmuseum w Bytomiu. Były wśród nich min. zabytki z neolitycznej osady w Piotrowicach, cmentarzysk kultury łużyckiej w Boronowie, Piasku, Kwaczale, osad z okresu wpływów rzymskich w Rybnej Kolonii i Repecku, wczesnośredniowiecznych grodzisk w Lubomii i Syrynii, średniowiecznego grodziska w Starym Bielsku.

Gdy w 1984 roku restytuowano Muzeum Śląskie, twórcą i kierownikiem Działu Archeologii został prof. dr hab. Jerzy Szydłowski. Po jego przedwczesnej śmierci w 1997 roku pracę tę kontynuował do 2009 roku dr Dominik Abłamowicz. Dział Archeologii w momencie restytucji nie posiadał zbiorów. Zabytki z przedwojennego Działu Prahistorii Muzeum Śląskiego, które przetrwały zawieruchę wojenną i trudne lata powojenne pozostały w Dziale Archeologii Muzeum Górnośląskiego w Bytomiu. Rozpoczęto pozyskiwanie materiału zabytkowego drogą prac wykopaliskowych. Z czasem zaczęto też prowadzić nadzory archeologiczne przy inwestycjach, koordynować badania archeologiczne wyprzedzające budowę autostrad w województwie śląskim, przyjmować materiały przekazywane decyzją administracyjną przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach, uczestniczyć w pracach prowadzonych przez inne instytucje w kraju i za granicą (dr Maria Renata Abłamowicz od ponad 12 lat jest członkiem ekspedycji prowadzącej badania wykopaliskowe na stanowisku Tell el-Farcha w Egipcie). Z czasem zainteresowania badawcze Działu Archeologii uległy rozszerzeniu o zakres związany z badaniem środowiska społeczności pra- i wczesnodziejowych. Sprzyja temu powstanie w ramach Działu dwóch pracowni specjalistycznych: Archeolozoologicznej i Archeobotanicznej.

W Dziale Archeologii zgromadzono przeszło 40 000 muzealiów z ponad 60 stanowisk, w większości z terenów województwa śląskiego i dawnego województwa katowickiego. Wśród nich znajdują się materiały z badań wykopaliskowych prowadzonych przez pracowników działu na osadzie kultury lendzielskiej i kultury pucharów lejkowatych w Samborowicach, osadach kultury łużyckiej w Bojanowie, Krzanowicach, Pietraszynie, Rogoźniku, osadzie kultury łużyckiej i grodzisku wczesnośredniowiecznym w Kamieńcu, cmentarzysku kultury łużyckiej w Orzechu, osadzie kultury przeworskiej w Wojkowicach-Żychcicach (Będzinie-Żychcicach), wielokulturowej osadzie w Siemoni (kultura łużycka, kultura przeworska, wczesne średniowiecze, okres nowożytny).

Ponadto dysponujemy materiałami przekazanymi przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z badań na osadzie kultury malickiej, kultury lendzielskiej i kultury łużyckiej w Raciborzu-Starej Wsi, osadzie z okresu wpływów rzymskich i średniowiecza w Witeradowie, średniowiecznym gródku w Krzykawce, średniowiecznej osadzie produkcyjnej w Hutkach, średniowiecznym zamku w Ryczowie, średniowiecznej osadzie w Przeczycach, wielokulturowej osadzie w Rudzie Śląskiej-Kochłowicach (kultura łużycka, wczesne średniowiecze, średniowiecze, okres nowożytny) oraz z badań ratowniczych w Olkuszu, Rybniku, Pszczynie, Mikołowie, Katowicach, Modzurowie.

Wśród muzealiów znajdują się także eksponaty z badań prowadzonych w związku z inwestycjami drogowymi w Stanowicach Podlesiu, Świerklanach Górnych i Świerklanach Dolnych, badań powierzchniowych w Samborowicach i Tarnowicach Starych oraz dary przekazane do naszego Muzeum: zbiór krzemieni z Wodzisławia Śląskiego, krzemienna siekierka z Kazanowa Iłżeckiego, toporki kamienne z Katowic i Witeradowa, średniowieczne topory żelazne z Czyżówki i Płazy, fragmenty średniowiecznych naczyń z Podzamcza.

kierownik Działu Archeologii: Małgorzata Kurgan-Przybylska

Oferta współpracy:

Dział Archeologii Muzeum Śląskiego w Katowicach oferuje, w miarę możliwości:

1/ prowadzenie i koordynację badań archeologicznych w formie nadzorów archeologicznych nad inwestycjami;
2/ koordynowanie i wykonywanie ratowniczych prac wykopaliskowych;
3/ sporządzanie kwerend pod kątem obecności stanowisk archeologicznych na danym terenie;
4/ sporządzanie opracowań i studiów dotyczących stanowisk i zabytków archeologicznych dla potrzeb studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz opracowań i raportów dotyczących historii miasta, gminy, regionu itp.;
5/ przyjmowanie zabytków z nadzorów archeologicznych w województwie śląskim.