Budowa nowego gmachu Muzeum Śląskiego w Katowicach jest jednym z kluczowym projektów Województwa Śląskiego. W 2005 roku muzeum pozyskało miejsce pod tę inwestycję - zlokalizowany w centrum miasta poprzemysłowy teren dawnej Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice” .

Poza budową nowoczesnego gmachu inwestycja zakłada adaptację części zabytkowych pokopalnianych obiektów, pochodzących z przełomu XIX i XX wieku. Są wśród nich dwa szyby wyciągowe - „Warszawa II” oraz niezwykle cenny „Bartosz”, z unikatową XIX-wieczną parową maszyną wyciągową.

Konkurs na koncepcję architektoniczną nowego Muzeum Śląskiego
Międzynarodowy konkurs na koncepcję architektoniczną nowego gmachu Muzeum Śląskiego oraz zagospodarowanie części terenu byłej kopalni „Katowice” ogłoszono 30 października 2006 roku.
Obejmował:
•  wykonanie architektoniczno-urbanistycznej koncepcji nowego głównego gmachu,
•  nowego centralnego holu,
•  wykonanie nowej strefy wejściowej na wieżę szybu „Warszawa II”
•  adaptację maszynowni szybu „Warszawa II”
•  adaptację budynku byłego magazynu odzieży
Powierzchnia do zagospodarowania to około 2,7 ha co stanowi 1/3 terenu przeznaczonego na budowę muzealnego kompleksu.

Wyniki konkursu poznaliśmy 15 czerwca 2007 roku . Z 18 nadesłanych prac wybrano projekt przygotowany przez austriacką pracownię Riegler Riewe Architekten ZT-Ges.m.b.H z Grazu, zgodnie z którym wszystkie kondygnacje głównego budynku znajdą się pod ziemią. Nad powierzchnią zobaczymy jedynie szklane wieże doświetlające podziemne ekspozycje. Dzięki takiemu rozwiązaniu zabytkowe budynki dawnej kopalni, mimo iż położone w głębi terenu, nie zostaną zasłonięte nowym gmachem.

Umowę na realizację kompletnej dokumentacji projektowej podpisano 7 lutego 2008 roku. Prace budowlane mają ruszyć w 2010 roku, ich zakończenie planuje się na rok 2012. Planowany maksymalny koszt realizacji inwestycji, skalkulowany w czasie przyjmowania ofert konkursowych, to 240 mln. zł. Kolejnym etapem rozwoju muzeum będzie adaptacja pozostałych poprzemysłowych obiektów dawnej kopalni.  

Kilka słów o nowym gmachu…
Powierzchnię wystawienniczą w nowym głównym gmachu zaplanowano na 2 poziomach. Łącznie wynosi ona: 6.193,54 m².

Na kondygnacji P-2 zobaczymy :

• malarstwo polskie od 1800 do 1945 roku (1271,56 m²)
  Zbiór liczący ponad 270 obrazów to najcenniejsze dziś obiekty Muzeum Śląskiego. Kolekcja, ze słynną Żydówką z cytrynami (Pomarańczarka) (1881) pędzla Aleksandra Gierymskiego, zajmuje jedno z czołowych miejsc w kraju. Czytaj więcej o kolekcji >>>
• malarstwo polskie po 1945 roku (502,25 m²)
  Zbiór liczy około 580 obiektów. Poprzez dzieła najciekawszych twórców, przedstawicieli znaczących grup malarskich i autorów interesujących zjawisk artystycznych, ukazuje trendy w ówczesnej sztuce polskiej,. W dziale sztuki współczesnej muzeum powoła także kolekcję autorską, którą będzie zamawiać u najwybitniejszych artystów polskich. Czytaj więcej o zbiorach malarstwa współczesnego >>>
• plastykę nieprofesjonalną (450,75 m²)
  Sztuka nieprofesjonalna to fenomen znany od końca XIX wieku, wielokrotnie opisywany i dokumentowany. Kolekcja którą zobaczymy w nowym muzeum, ma ilustrować wyjątkowość i specyfikę sztuki nieprofesjonalnej na Śląsku, przede wszystkim w szerokim kontekście kulturowym i tożsamościowym, ale także z punktu widzenia estetycznego i artystycznego. Czytaj więcej o zbiorach plastyki nieprofesjonalnej >>>

W kondygnacji P-2 znajduje się również kasa (93,85 m²) oraz Foyer (340,81 m²)

Na kondygnacji P-4 zaplanowano wystawy:

• historii Śląska (861,82 m²)
  Wystawa historii Śląska w swoim zamyśle będzie nawiązywać do ekspozycji  powstających współcześnie w muzeach świata. Będzie zatem interaktywna, korzystająca możliwie obficie z nowoczesnych metod przekazu, multimedialna, bogato wyposażona w materiał dźwiękowy oraz filmowy.
  W swoich założeniach opowie dzieje regionu koncentrujące się wokół kluczowych momentów historii Śląska i Górnego Śląska, wybijającego się na własną tożsamość artystyczną i społeczną, w pewnym stopniu językową (fragmenty wystawy będą opisywane w mowie śląskiej, zgodnie z zasadami chronienia przez muzeum także niematerialnego dziedzictwa kulturowego).
• śląskiej sztuki sakralnej (712,54 m²)
  Sztuka sakralna bazująca na skromnych zbiorach własnych (sprzed 1939) oraz w wybranym zakresie na zbiorach etnograficznych i plastyki nieprofesjonalnej.
• Centrum Scenografii Polskiej (751,75 m²)
  Czytaj więcej o CSP >>>
• ekspozycje czasowe (879,46 m²)
• Foyer ekspozycji czasowych (328,75 m²)
  

Cześć ekspozycyjną (Foyer) zaplanowano również na kondygnacji P-0 o powierzchni 103,06 m²).

Wystawy czasowe Centrum Scenografii Polskiej będzie można również zwiedzać w jednym z budynków dawnej kopalni Katowice – byłym magazynie odzieży (oznaczenie: M/15). Na potrzeby muzealne zostanie zaadoptowany, podobnie jak pozostałe pokopalniane budynki, już po oddaniu do użytku głównego gmachu.

Poza częścią wystawienniczą w budynku głównym w części podziemnej znajdą się także m.in. sale wykładowo-konferencyjne, czytelnia, magazyny zbiorów, pracownie plastycznie i konserwatorskie, pracownie fotograficzne, warsztaty, pomieszczenia socjalne.

Trójkondygnacyjny budynek administracyjny powstanie nad powierzchnią ziemi.